Olsztyn24 - Gazeta On-Line
Portal Informacyjny Miasta Olsztyn i Powiatu Olsztyńskiego

Olsztyn24
R E K L A M A
W E R S J A   M O B I L N A   O L S Z T Y N 2 4    P O L E C A M Y
Strona Olsztyn24 na urządzenia mobilne z ekranem dotykowym Projektowanie stron internetowych, tworzenie stron, agencja interaktywna NETTOM.com
R E K L A M A
Wydrukuj Email Joanna Mieszczyńska | 2016-05-01 17:36 | Rozmiar tekstu: A A A

Warsztaty badawcze w Archiwum Państwowym w Olsztynie

Olsztyn24
Wizyta w Archiwum Państwowym w Olsztynie (fot. G13 - wszystkie) | Więcej zdjęć »
We wtorek (26.04) grupa uczniów z Gimnazjum nr 13 realizująca projekt „Pamięć dla Przyszłości” odwiedziła Archiwum Państwowe w Olsztynie. Zajęcia poprowadził archiwista Karol Maciejko. W placówce poszukiwaliśmy odpowiedzi na pytania: jakie dokumenty pozostały po społeczności żydowskiej w Olsztynie i co zawierają owe dokumenty?

Akta gminy żydowskiej w Olsztynie nie zachowały się. Natomiast o Żydach w Olsztynie możemy poczytać w innych dokumentach. W księdze urodzeń olsztyńskiego Urzędu Stanu Cywilnego pod datą 1887 widnieje akt urodzenia słynnego żydowskiego architekt Ericha Mendelsohna. Jest to bezcenny dokument, potwierdzający jego związek z Olsztynem. Na dokumencie widnieje miejsce i data urodzenia oraz inne dane, m.in. imiona i nazwiska rodziców. W aktach zawierających oświadczenia majątkowe Dawida Mendelsohna, ojca Ericha, komendanta straży pożarnej z roku 1928, widnieje informacja, że był rentierem udzielającym pożyczek.

W spisie ludności Olsztyna z 1825 roku znajduje się lista osób narodowości żydowskiej, zamieszkującej w tym czasie miasto. To 18 rodzin, a łącznie w spisie widnieje 69 osób. Zmiana przepisów pozwoliła osiedlać się społeczności żydowskiej w obrębie murów miejskich i pod rokiem 1813 widnieją pierwsze nazwiska. Wśród nich znani olsztyńscy Żydzi: Heymann, Frankenstein, Simonson. Ze spisu wynika również, że część z nich przyjechała ze Złotowa.
R E K L A M A
banner
Kolejne akta to spis do celów podatkowych, z którego wynika, że istniał w Olsztynie cmentarz żydowski (obecnie ul. Zyndrama z Maszkowic), który liczył 51 prętów (tj. 730 m2) i za ten teren gmina żydowska płaciła miastu podatek.

W aktach starostwa olsztyńskiego znajduje się lista mieszkańców uprawnionych do głosowania, w tym Żydów. W roku 1860 było to 31 osób (tylko mężczyźni). Jednocześnie Archiwum Państwowe w Olsztynie posiada dokumenty zarządu gminy (1867r.) wskazujące, kto został wybrany i ile głosów uzyskał w wyborach do władz. Z 30 listopada 1896 r. pochodzi lista członków gminy żydowskiej. Na liście widnieje 65 osób. Podane są w niej m.in. takie dane jak imię, nazwisko i zawód. Z 1919r. pochodzi kolejny dokument - lista członków rady miasta. Odnaleźliśmy jedno nazwisko żydowskie (na 42 członków rady) – Bonheim Benno.

Analizowaliśmy także stare mapy katastralne. Na jednej z nich, z 1875 roku, odnaleźliśmy synagogę („nową”). Mapa pokazuje usytuowanie, kształt, wielkość obiektu i liczbę wejść. Jest to jedyny dokument w archiwum, potwierdzający fakt istnienia synagogi przy ul. Grunwaldzkiej. Oprócz tego budynku na mapie widnieje dom gminy żydowskiej i dom starców oraz mykwa. Zachowała się także korespondencja dotycząca wyboru miejsca pod przyszłą synagogę. Gmina żydowska w Olsztynie zastanawiała się w XIX wieku, jakie miejsce będzie odpowiednie na wybudowanie drugiego obiektu dla celów kultu religijnego. Przed podjęciem decyzji gmina żydowska wykonała specjalne rysunki terenu, które do dziś zachowały się w dokumentacji archiwalnej.

Oprócz oświadczeń majątkowych, spisów ludności, spisów wyborczych, spisów podatkowych, akt urodzeń i list członków gminy żydowskiej, w archiwum znajduje się także dokumentacja Wojewódzkiego Komitetu Żydowskiego, działającego w latach 1946 – 1949. Z tej dokumentacji wynika, że komitet udzielał pomocy ludności żydowskiej przybyłej z ZSRR. Uczniowie przejrzeli akta, w których znajdują się dane statystyczne z działalności komitetu. Z nich wynika, że liczba ludności żydowskiej w 1947r. to 110 mężczyzn i 102 kobiety. Jednocześnie dowiedzieliśmy się, jakie zawody wykonywali. Między innymi byli to robotnicy – 20 osób, urzędnicy – 19, rzemieślnicy – 13. W dokumentacji komitetu znajdują się spisy zdemobilizowanych żołnierzy, wykazy „repatriantów”, spisy osób objętych pomocą, wykaz rodzaju udzielanej pomocy, podania do władz miasta w różnych sprawach.
Za zorganizowanie warsztatów dla uczniów Gimnazjum Nr 13 w Olsztynie serdecznie dziękuję p. prof. dr hab. Norbertowi Kasparkowi,

Joanna Mieszczyńska
Opiekun projektu, nauczycielka historii
Ambasador Muzeum POLIN w Warszawie


Z D J Ę C I A
Komentarze [0]
Nikt nie skomentował jeszcze tego artykułu...
Będziesz pierwszy?
Dodaj komentarz
Komentarze w Olsztyn24 pojawiają się po akceptacji moderatora.
Autor komentarza
Na podstawie Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny [Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zmianami] - ochronie dóbr osobistych służą również pojęcia zniesławienia i zniewagi, które to działania są przestępstwami i popełnienie ich pociąga odpowiedzialność karną. Karane są one karą grzywny, ograniczenia wolności lub pozbawienia wolności, w zależności od charakteru przestępstwa. Redakcja Olsztyn24 nie ponosi odpowiedzialności za treść publikowanych komentarzy.
R E K L A M A
Podobne artykuły
Najnowsze artykuły
Polecane wideo
Najczęściej czytane
Ostatnie komentarze
Najnowsze galerie
RSS| O Gazecie| Nasze loga| Regulamin Olsztyn24| Kontakt| Reklama| Copyright by Olsztyn 24. Wszelkie prawa zastrzeżone.