Olsztyn24 - Gazeta On-Line
Portal Informacyjny Olsztyna i Powiatu Olsztyńskiego

W Teatrze im. Stefana Jaracza w Olsztynie odbyła się wczoraj (10.06) konferencja prasowa poświęcona przeglądowi teatralnemu „Własnym głosem”, organizowanemu przez Instytut Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej oraz Teatr Jaracza.

Podczas spotkania Paweł Dobrowolski - dyrektor Teatru im. Stefana Jaracza w Olsztynie, oraz Krzysztof Marszałek - p.o. dyrektora Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej, przedstawili program wydarzenia, które odbędzie się już 27 i 28 czerwca, poświęconego językom regionalnym, gwarom i językom mniejszości narodowych obecnym we współczesnym teatrze.

Przegląd „Własnym głosem” prezentuje spektakle realizowane w językach i odmianach języka stanowiących ważny element dziedzictwa kulturowego oraz lokalnej tożsamości. W programie znalazły się przedstawienia prezentowane w jidysz, języku śląskim, podlaskim oraz gwarze świętokrzyskiej.

Integralną częścią programu będzie także poprowadzony przez Hannę Łozowską panel dyskusyjny z udziałem Joanny Wilengowskiej, Stasi Budzisz i Grażyny Bułki. Punktem wyjścia do rozmowy stanie się pytanie o to, jak język wpływa na indywidualne doświadczenie, sposób opowiadania historii i działalność artystyczną. Program przeglądu:

» 27 czerwca 2026 r., godz. 16.00 - „Pieśń o zamordowanym żydowskim narodzie” w jidysz, Teatr Żydowski im. Estery Rachel i Idy Kamińskich w Warszawie,

Spektakl poetycko-muzyczny oparty na utworze Icchaka Kacenelsona „Pieśń o zamordowanym żydowskim narodzie” - jednym z najbardziej wstrząsających i przejmujących świadectw Holokaustu. Utwór powstał w latach 1943-44. Kacenelson zakopał go w butelce na terenie obozu Vittel we Francji. Przedstawienie wzbogacone zostało o pieśni powstałe w czasie II wojny światowej i bezpośrednio po niej, upamiętniające dramat Żydów uwięzionych w gettach na terenach okupowanych i w hołdzie dla ich męczeństwa w czasie zagłady. Połączenie tego poematu z pieśniami z epoki tworzy formę muzycznego pomnika, który pozwala odbiorcy na emocjonalne dotknięcie tragedii getta, stanowi ważną rolę w podtrzymywaniu pamięci zbiorowej i oddawaniu głosu tym, którym próbowano go odebrać. Spektakl w języku polskim i jidysz.

» 27 czerwca 2026 r., godz. 17.30 - „Spowiedź w drewnie” w gwarze świętokrzyskiej, Teatr Lalki i Aktora „Kubuś” w Kielcach,

Stary świątkarz Jasiek próbuje dokończyć swoje ostatnie dzieło - figurkę Chrystusa do przydrożnej kapliczki. Ale struganie jakoś mu nie idzie. Zaczyna rozmowę z rzeźbionym przez siebie Zbawicielem, która przeradza się w spowiedź z nieudanego życia. Przysłuchują się jej stojące na półkach rzeźby świętych, które, niezadowolone ze swoich koślawych, drewnianych wcieleń, domagają się kary piekła dla Jaśka - swojego twórcy. „Spowiedź w drewnie” to przejmujące studium twórczego niespełnienia, w którym nie brakuje jednak elementów ludowego humoru. To opowieść o relacji między artystą i jego dziełem. A także refleksja nad losem lalkarza, bo przecież największym, artystycznym marzeniem Jaśka było uchwycenie tego, co stanowi istotę teatru lalkowego - ruchu w statycznej rzeźbie. Sztukę napisał Jan Wilkowski (1921-1997) - wszechstronnie utalentowany artysta, który wywarł bardzo duży wpływ na polski teatr animacji. „Spowiedź w drewnie” powstała z jego fascynacji gawędami beskidzkiego rzeźbiarza ludowego Jędrzeja Wowry (1864-1937). Ów niepiśmienny twórca drewnianych ptaszków i świątków przeszedł do historii polskiej sztuki przede wszystkim jako autor figurki Chrystusa Frasobliwego. Kielecką realizację dramatu cechuje charakterystyczny dla tutejszego regionu koloryt. Tekst Wilkowskiego został przełożony na gwarę świętokrzyską przez dr. hab. prof. UJK Stanisława Cygana.

» 28 czerwca 2026 r., godz. 16.00 - „Ja j u poli verboju rosła” w języku podlaskim, Teatr Czrevo z Bielska Podlaskiego,

Monodram „Ja j u poli verboju rosła” powstał z inspiracji tradycyjną kulturą Białorusinów Podlasia. Za kanwę spektaklu posłużył tekst Oksany Zabużko „Bajka o kalinowej fujarce”. Główną postacią monodramu jest Maria - starsza, wiejska kobieta, której życie obfitowało w szereg osobistych dramatów. Wielkanocne bicie cerkiewnych dzwonów na powrót przynosi permanentne przeżycie trajektorii popełnionego w młodości grzechu, który wedle zbiorowej karmy doprowadził do tragicznej utraty córek, a szczególnie hołubionej Hanusi. Alegoryczny dom, w którym dzieje się akcja spektaklu wypełniony jest autentycznymi przedmiotami, zebranymi ze strychów starych domostw na Podlasiu. Rekwizyty nie tylko tworzą unikalny klimat, jakby ze starej fotografii, ale przede wszystkim stają się pretekstem i równorzędnym, metaforycznym aktorem. Monodram Joanny Troc sygnowany tytułem zaczerpniętym ze starej podlaskiej pieśni, „Ja j u poli verboju rosła”, jest pierwszą na świecie sztuką, wynoszącą gwarę podlaską na deski profesjonalnego teatru.

» 28 czerwca 2026 r., godz. 17.15 - „Mianujom mie Hanka” w języku śląskim, Teatr Korez z Katowic.

Tekst Alojzego Lysko poraża i oczyszcza. Jest prosty, szlachetny i prawdziwy. Mówi o śląskich losach, w których odnajdujemy echa rodzinnych opowieści. Znakomita Grażyna Bułka przekracza granicę aktorskiej kreacji. Za sprawą jej talentu i znakomitego tekstu znów siedzimy przy kuchennym stole i słuchamy mamy, babci lub ciotki, przełykając łzy. A w tle Śląsk. Ziemia przeklęta i święta. Znakomity tekst Alojzego Lyski - Opowieść górnośląska. Zdobył Grand Prix Ogólnopolskiego Konkursu Dziennikarskiego im. Krystyny Bochenek. Nie zmieniliśmy w nim ani jednego słowa, ale tytuł - za zgodą autora, zamieniliśmy na Mianujom mie Hanka. Spektakl powstał we współpracy z Muzeum Powstań Śląskich w Świętochłowicach. Tytuł wydania książkowego: Jak Niobe. Opowieść górnośląska. Spektakl dla wszystkich - ale w języku śląskim.